Onkyó'ten tsi tkawennárha sha’onterò:roke ne Canadian Idol tsi tkaya’tárha. Énhska yawén:re nihá:ti wahonterennó:ten táhnon shayà:ta rayà:tare nè:ne ronkwehón:we. Sheldon Elter ronwá:yats táhnon Edmonton nithawé:non. Wahaterennó:ten ne karén:na nè:ne yah ónhka tehatiyenté:ri. Yah eh sótsi tewakenonhwé:’on tsi ní:yoht wahaterennó:ten. Yehnekiyohstha yah teyakononhwé:’on ne raorén:na nek tsi wa’enòn:we’ne tsi ní:yoht raterennótha. É’tho káti wahonwahsén:narahste karonwarà:ke -- oyé:ri nónteratste. E’thò:ne wa’ontatewennáta’ahse ne yontate’kén:’a táhnon wa’ontathró:ri akaónha ó:ni ahonwahsén:narahste.

Glacier National Park

Teyó:yaks nè:ne "An Inconvenient Truth" nityawé:non ne kí:ken kayà:tare. Akwáh í:ken tsi yoyánere ne teyó:yaks, AKWÁH Í:KEN. Sénha é:so enkathró:ri wá’tsyok niyá:re. Wa’kì:ron ken tsi akwáh í:ken tsi yoyánere?

Al Gore, nè:ne George Bush wahokwé:ni 2000 shiyohserá:te Ranatakaryahs ahá:ton, wahrón:ni ne teyó:yaks. Wa’akyaterò:roke ó:ya shiyò:karahs ne Yehnekiyohstha táhnon wa’kwahretsyá:ron sewakwé:kon aesewaterò:roke.

Tsi niyo’tarihenhátye tsi yonhwentsyá:te aorihwà:ke ne teyó:yaks. Wà:kehre ne káti é:so kyenté:ri nek tsi onkehnerá:ko tsi nahò:ten yah tewakateryèn:tarahkwe. Oh né:’e akwáh ónhte yako’nikonhrórya’t.

Yóhteron, ki’ ná:’a, tsi ní:yoht akwé:kon tenkaté:ni onhwentsyà:ke táhnon yohsnó:re nenyá:wen’ne. É:so onktó:kenhse táhnon sénha ó:ya í:kehre akerihwatshén:ri.

Wa'onkhyá:tonhse ne kí:ken kahyatónhsera ne khe’kén:’a Dennise shiyé:yen’skwe Budapest nón:we tewén:take tsi náhe. Onhwentsyakayòn:ne wa’tyontawénrye oyé:ri niwenhniserá:ke nikarì:wehs táhnon áhsen nikaná:take wa’enatà:ra -- Budapest, Rome nok Paris. (Yah nonwén:ton thiyé:ke’skwe ne Budapest nek tsi wè:ne tsi é:so nihotinónhsayen ne yonterennayentáhkwa.)

Ne kí:ken wa’ehyá:ton ne kahyatonhserà:ke: "Akwáh í:ken tsi wakon’wéhskwani ne kèn:tho. É:so niwakya’tarahstonhátye. Yah tekonhwentsyí:saks ne Ohsweken nek tsi kheya’tí:saks ne ón:kwe é’tho thatinákere. Shehró:ri ’shé:kon’ ne akwé:kon. Kanoronhkwà:tshera, Dennise."

Onkyatén:ro Ron George ne kí:ken. Thó:ha áhsen niwáhsen wisk niyohserá:ke teyakyatatyenté:ri. Skáhne yonkeniyó’tehkwe Vancouver nón:we. Wet’suwet’en nihaonhwentsyò:ten táhnon othorè:ke nonká:ti ne British Columbia nithoné:non ne raohwá:tsire. Táhnon raya’tákta í:yete ne ro’nihsténha Mabel, nè:ne sha’té:kon niwáhsen na’teyakaohseriyà:kon. Wahonwayà:tarahste ó:ya shithetén:re ne ó:nen wahoyén:ta’ne ne Bachelor of Social Work na’kahyatonhserò:ten nè:ne University of Victoria nón:we. Enshataweya’tà:na ne Sehske’kó:wa ne káti ì:rehre tahatèn:tsha ne Master’s na’kahyatonserò:ten.

Í:kehre akwayentérha’ne ne kheyén:’a Zoe. Nek ne tsyeyà:ta wakewí:rayen táhnon áhsen niwáhsen énhska na’teyakaohseriyà:kon. Yah teyakowí:rayen - yah árekho. Yené:ron nón:wa táhnon enyakowirayén:ta’ne ne Kentenhkó:wa nenwenhni’to’ténhake. Vancouver thninákere ne tehotirihwayenawà:kon Marty. Tóhkara niyohserá:ke nikarì:wehs skáhne thnì:teron táhnon enhotínyake ne Ohyari’kó:wa nenwenhni’to’ténhake Vancouver nón:we.

Akwé:kon yonkwatonnháhere ne akhwá:tsire nè:ne Zoe akorihwà:ke. É’tho yenyákene ne Yehnekiyohstha ne ó:nen enhotínyake táhnon khé:re nón:wa é’tho nón:we yentsyákene ne ó:nen enyakowirayén:ta’ne.

Kén:’en í:yen’skwe shisewentehkénha. Yonkwatshennón:ni aonsayakhí:ken á:re. Karí:wehs skáhne yákene’skwe táhnon é:so wa’tyakenihthá:ren. Kheya’tí:saks nón:wa nek tsi wakateryèn:tare ne káti yohsnó:re ensekhé:ken á:re.

Kí:ken ranekénhteron rayà:tare ne teyó:yaks nè:ne "One-Eyed Dogs Are Free" yena’tónhkwa. Nikakaréhsha ne teyó:yaks, nek ne wisk yawén:re nikahí:kare nikarì:wehs. Tsi tkarón:to wa’akwaterò:roke ó:ya shiyò:karahs. Tékeni yawén:re ní:kon teyó:yaks wa’akwaterò:roke ne Kayeríhaton yotohétston, nè:ne karónnyon ne "Worldwide Short Film Festival." Wa’akwaterò:roke teyó:yaks nè:ne Norway, Germany, France, Wahstonhronòn:ke táhnon akwáh tsi ok nón:we Koráhne nityoné:non. Ne ok ne énhska teyó:yaks í:kare ne W.S.F.F. nè:ne yakaón:ni ne onkwehón:we. "One-Eyed Dogs Are Free" nén’ né:’e táhnon wakatshennón:ni akì:ron ne káti kheyén:’a Zoe wa’akón:ni.
Vancouver tyenákere ne Zoe táhnon kén:’en tá:yenwe shisewén:te ayonterohrókha ne W.S.F.F. Wa’onnòn:wete tsi tyonkeninónhsote ne teyonkenirihwayenawà:kon tóhkara niwenhniserá:ke táhnon akwáh í:ken tsi wakatonnháhere aonsakhé:ken á:re. Shé:kon á:re enskheyathró:ri enyórhen’ne.

Yah ní:’i té:ken ne kí:ken. Yeyà:tare ne Yehnekiyohstha nè:ne yakoya’taráhston ne yontatateré:’a Ruby nè:ne Minnesota tyenákere. Sha’té:kon na’teyakaohseriyà:kon táhnon yakon’wéhskwani tsi yeya’taráhstha. Tókat ahskwátho tsi tyonkeninónhsote, enwá:ton ahsatkáhtho kaya’tarónnyon eksa’néha nè:ne yakoya’taráhston akwáh tsi ok nón:we ahsonhta’kéhson táhnon kanhoha’kéhson yorenhtónnyon.

Akwáh í:ken tsi tewakeweyennhá:rahkwe thetén:re. Yohsnó:re wa’katkétsko, wa’tkatskà:hon e’thò:ne wa’katkennihsà:na tsi nón:we ronatkenníhson ne rotiyaneréhson. É:so nihá:ti yehón:ne’skwe táhnon ó:ni Elijah Harper, nè:ne raya’tá:rahkwe ne kakoráhthsera ne Manitoba táhnon Korahne. Akwé:kon wa’tyakhinonhwerá:ton e’thò:ne ohstón:ha wahatá:ti. Wahshakorénhsaron táhnon wahshakohretsyá:ron ne rotiyaneréhson tahontonsonterónnyon. E’thò:ne wahonthró:ri oh niyawen’onhátye Tsyonennohkaráhne ńon:we. Wa’katahónhsatate tsi tehatiya’toréhtha tsi niyó:re áhsen sha’tewahsén:nen niyohwihstá:’e. E’thò:ne Kanyen’kehá:ka Kanónhses yahá:kehte. Takatáhsawen akhserón:ni ne kahswèn:kara nè:ne tenyonkwatonhwéntsyohse ayakwarhò:roke è:neken ahskwà:ke. Wà:kya’ke ne kahswèn:kara tsi nón:we yokà:ronte tókat ó:ni yohetkén:’on. Onkyatén:ro Rathahonni tahoké:tote táhnon wahakyé:nawa’se. Sakahtén:ti ne yà:yak sha’tewahsén:nen niyohwihstá:’e táhnon takatáhsawen akhserón:ni ne onhwéntsya tsi nón:we enkyéntho nè:ne tyonnhehkwen. Wa’tekahwihstá:’eke tsi wa’tkonhwentsyarihtányon táhnon thóha tyóhton niyohwihstá:’e wà:khsa.

Wa’tyakyatskà:hon ne Yehnekiyóhstha (wa’ekhón:ni) táhnon wa’keksoharényon ní:’i. E’thò:ne onkyó’ten tsi tkawennárha tsi niyó:re ahsónhthen. Akwáh í:ken tsi tewakhwihshenheyónhne táhnon wake’nikonhrí:yo ne ó:nen onkitáhwha.

Sénha enwatyesénhake ayontaterihónnyen tókat ahstsihkwà:reke ne kayà:tare.

Tókat ahskwátho tsi tyonkeninónhsote, enwá:ton ahsatkáhtho ne kí:ken tsi yekhonnyà:tha ahsonhtà:ke yohrèn:ton. Wa'kón:ni sha'té:kon niyohserá:ke tsi náhe. É'tho shikahá:wi, yah skáhne teyakeni’terón:tahkwe ne Yehnekiyóhstha nè:ne teyonkenirihwayenwà:kon nón:wa. Skáhne keni’terón:tahkwe ne Yehnekiyóhstha nok akohtsí:’a. Akonhatsí:wa ki’terón:tahkwe tsi tewakenónhsote.

Wà:kehre skáhne ayakeni’terón:take ne Yehnekiyóhstha, é’tho káti wa’kherihwanón:tonhse táhnon tayerihwaserá:ko, wa’aì:ron: "Tókat íhsehre kén:’en takená:tahkwe, tká:konte ahshní:non ne yenontekhsyonstáhkwa nè:ne ka’shatstensherá:wis. Nek ne orihwakayon’néha í:se sá:yen táhnon yah tekenòn:we’s tsi kátstha."

Orihwí:yo ki ná:’a, wà:kehre skáhne ayakeni’terón:take é’tho káti yohsnó:re wa’kathón:tate. E’thò:ne wa’tyená:tahkwe tsi tewakenónhsote táhnon wa’akhihón:karon onkenihwá:tsire aontayakwaten’nyotà:na. Akohwá:tsire nok akhwá:tsire kenh rón:ne’skwe. E’thò:ne takhé:yon nikaronto’sherá:’a nè:ne í:wat thiyenontekhsyonstáhkwa nè:ne è:neken kayà:tare. Wa’enhotón:ko, tayetáhko, táhnon akwé:kon wa’akwahsté:rihste, Yehnekioyóhstha ó:ni. E’thò:ne wa’khehró:ri tsi akhehní:nonhse ne yenontekhsyonstáhkwa nè:ne á:se, kanó:ron táhnon ka’shatstenhserá:wis.

Táhnon nón:wa, onkyahsonhtà:ke yohrèn:ton thiyenontekhsyonstáhkwa táhnon Yehnekiyóhstha yakaon’wéhskwani tsi yóntstha ne yontenontekhsyonstáhkwa nè:ne ka’shatstensherá:wis.

Ó:nen yeyóhe aetewayéntho nè:ne tyonnhéhkwen. Ohyaríha niwenhni’tò:ten nón:wa -- yo’taríhen, yoráhkote, wenhniserí:yo (táhnon ó:ni okarya’tà:ne nok ohséhton kontinákere; yohsnó:re yotón:ni ne óhonte nok kahonta’ksen).

Í:kehre akyéntho nek tsi yah é:so tewakenáktote. Akwáh í:ken tsi tewakeweyénnhare tsi tewakyó’te táhnon ó:nen tewakatáhsawe tsi katenonhsón:nis. Takyerónnite onhwentsyà:ke ón:wa wenhniserá:te tsi nón:we enkatenonhsakétsko. Enyórhen’ne entkatáhsawen tsi
keróntya’ks.

Akwáh í:ken tsi tenwakeweyennhá:rake tsi niwakénnhehs, é’tho wakateryèn:tare. Yawehronhátye, ayá:wenhse enwakenaktó:take akonhwentsyakarhátho tsi na’tekyatentátere tá:we -- ahse’kén yah othé:nen sénha tewaké:kahs tsi ní:yoht ne á:se teyohyakháhon.

Yonkyaterohrokónhne ne Davinci Code ó:ya shiyò:karahs. Á:kehre akwahró:ri oh na’á:wen’ne, nek tsi yah thakkwé:ni ahse’kén yohsnó:re onkí:tahwe tsi tyotáhsawe ne teyó:yaks. Sha’tewahsén:nen ne oká:ra sakátewahte. Táhnon -- tsi nahò:ten wa’katerò:roke, yah tewake’nikonhrayentá:’on. Oh né:’e akwáh ónhte!

Aktsikhè:ta ne kí:ken táhnon íkehre akathró:ri tsi niyeweyén:te ne akaónha. Enwá:ton ahsatkáhtho tsi yeweyén:te tsi yekwatákwas ne kawennárha. Táhnon ó:ni .... yeweyén:te tsi teyenonnyáhkwa – o’seronni’néha táhnon onkwehonwehnéha. Yeweyén:te tsi yonterennótha ne onkwehonwehnéha nè:ne Rotinonhsyón:ni táhnon ronatya’kè:son. Yeweyén:te tsi yenonhkwa’tsherón:nis. Yeweyén:te tsi ye’níkhons – yakón:nis akwé:kon akwahtsheronnyà:tshera ne onkwehonwehnéha. Yeweyén:te tsi yena’tarón:nis, tsi yontkátstons – akwáh í:ken tsi yekhwaweyénhen. Yeweyén:te tsi yonnisnonhsawi’tsherón:nis. Yeweyén:te tsi ye’tarón:nis ó:ni. Yeweyén:te tsi yonrhyokawí:nes. Táhnon tsi nahò:ten né:’e aonha’:’a tkenòn:we’s – yeweyén:te tsi teyónkhsnye’s. Akwáh í:ken tsi wakatera’swí:yo. É’tho ok tóhkara niyorì:wake né:’e tsi khenorónhkwa.

Ó:nen wakateryèn:tare oh niyohtyé:ren tsi shé:kon ohstón:ha waká’resen. Yah tha’tewakatskà:hon shiyorhén’ke e’thò:ne tekana’tarà:sere – kowá:nen – ohnennà:ta ó:ni – wà:keke éntye ní:kare. Wa’kahtén:ti tsi tewakyó’te ne yà:yak niyohwihstá:’e e’thò:ne Six Nations Polytech nón:we wà:kehte ne káti ayakwatkenníhsa ne Ohsweken Language Council. Wa’akwáhsa ne tyóhton niyohwihstá:’e táhnon wà:kehre takatskahòn:na tsi teyontskahónhkwa nek tsi akwé:kon kanhó:ton. E’thò:ne sakahtén:ti táhnon tsi nikatonhkárya’skwe sha’katáweya’te, yah tewakè:ron akaterhá:rate ok nahò:ten á:kerihte. Yah ó:ni tewakè:ron akaterhá:rate ok nahò:ten aonsaka’taríha’te, é’tho káti wà:keke tekáksake ne orhen’kè:ne kákhwa táhnon skatshè:ta ne kéntsyonk. Yawekon’òn:ne nek tsi yah eh sótsi tekakhwí:yo.

Táhnon ó:ni yah yohahes tha’tewakatháhkwen ón:wa wenhniserá:te. Wenhniserakwé:kon kitskó:tehkwe táhnon nek ne 3,759 na’tkatháhahkwe – tekahna’néta ní:kon wa’tkatháhakwe ó:ya shithetén:re.

Ó:nen ya’káhewe aonkitáhwha, nek tsi shé:kon ohstón:ha katonhkárya’ks. Tókat nón:wa tsi yekhonnyà:tha yenhén:ke aké:sake nikakhwá:’a...